Định nghĩa
Quyền sử dụng không gian ngầm là quyền của người sử dụng đất, tổ chức, cá nhân được phép sử dụng không gian dưới mặt đất theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và quy định của pháp luật nhằm xây dựng công trình ngầm độc lập hoặc gắn liền với công trình trên mặt đất.
Cơ sở pháp lý
- Điều 216 Luật Đất đai năm 2024 quy định về Đất xây dựng công trình ngầm.
- Các Nghị định của Chính phủ hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Đất đai 2024 về quản lý, sử dụng không gian ngầm.
Phân tích chi tiết
- Giới hạn độ sâu: Người sử dụng đất trên bề mặt không đương nhiên sở hữu toàn bộ không gian ngầm dưới lòng đất. Giới hạn độ sâu được xác định cụ thể trong quy hoạch xây dựng và quyết định giao đất, cho thuê đất của cơ quan Nhà nước.
- Giao đất, cho thuê đất độc lập: Theo Luật Đất đai 2024, Nhà nước có thể quyết định giao đất, cho thuê không gian ngầm cho một tổ chức khác để xây dựng công trình ngầm mà không làm ảnh hưởng đến quyền của người đang sử dụng phần đất trên bề mặt.
- Giao dịch dân sự: Quyền sử dụng không gian ngầm là một tài sản có thể thực hiện các giao dịch như chuyển nhượng, cho thuê, thế chấp, góp vốn độc lập với phần mặt đất, tùy thuộc vào hình thức nộp tiền sử dụng đất.
Ví dụ thực tiễn
Việc xây dựng các tuyến đường sắt đô thị đi ngầm (như Metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên tại TP.HCM hay Metro Nhổn – ga Hà Nội) là minh chứng điển hình cho việc khai thác quyền sử dụng không gian ngầm độc lập với mặt đất. Tuyến hầm chạy qua bên dưới nhiều khu vực dân cư và công trình trên mặt đất (Tham khảo tin tức từ VnExpress).
Khuyến nghị pháp lý
Quy định mới của Luật Đất đai 2024 đã mở ra cơ chế pháp lý rõ ràng hơn cho việc phát triển không gian ngầm đô thị. Tuy nhiên, ranh giới sử dụng không gian và bồi thường khi có dự án ngầm đi qua vẫn là vấn đề phức tạp. Các chuyên gia tư vấn bất động sản tại Phan Law Vietnam nhận định, cả chủ đầu tư dự án công trình ngầm lẫn người dân có đất trên bề mặt cần chủ động cập nhật quy hoạch và nắm rõ ranh giới tọa độ không gian 3D được cấp phép để phòng tránh các tranh chấp về quyền lợi phát sinh trong quá trình thi công và vận hành.