Mục lục

Pháp luật về deepfake

*Cập nhật: 2/4/2026*

Định nghĩa

Pháp luật về deepfake tại Việt Nam hiện chưa có một văn bản riêng biệt, nhưng các hành vi liên quan đến deepfake được điều chỉnh bởi nhiều quy định pháp luật hiện hành. Deepfake là công nghệ sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo ra hoặc chỉnh sửa hình ảnh, video, âm thanh giả mạo một cách tinh vi, khiến người xem khó phân biệt thật giả, thường được dùng để mạo danh, xuyên tạc hoặc lừa đảo, gây ra những hệ lụy pháp lý nghiêm trọng.

Các hành vi tạo ra và phát tán nội dung deepfake có thể vi phạm pháp luật về bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín, quyền riêng tư, sở hữu trí tuệ, an ninh mạng và thậm chí là các tội phạm hình sự tùy thuộc vào mục đích và hậu quả gây ra.

Cơ sở pháp lý

Các hành vi liên quan đến deepfake được điều chỉnh bởi nhiều văn bản pháp luật hiện hành tại Việt Nam, bao gồm:

Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017):

Điều 155: Tội làm nhục người khác.
Điều 156: Tội vu khống.
Điều 159: Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín hoặc hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của người khác.
Điều 174: Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Điều 326: Tội truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy.
Điều 117: Tội làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Bộ luật Dân sự 2015:

Điều 32: Quyền của cá nhân đối với hình ảnh.
Điều 34: Quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín.

Luật An ninh mạng 2018:

Điều 16: Các hành vi bị nghiêm cấm về thông tin trên không gian mạng, bao gồm thông tin sai sự thật gây hoang mang trong nhân dân, xuyên tạc, phỉ báng, xúc phạm danh dự, uy tín cá nhân, tổ chức.

Nghị định 15/2020/NĐ-CP ngày 03/02/2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử (sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP):

Điều 101: Vi phạm các quy định về trách nhiệm sử dụng dịch vụ mạng xã hội, đặc biệt là hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân.

Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung 2009, 2019, 2022):

Bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan đối với các tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, bao gồm cả hình ảnh và giọng nói của cá nhân.

quyền lợi người tiêu dùng">Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2010 (sửa đổi, bổ sung 2023):

Áp dụng trong trường hợp deepfake được sử dụng để quảng cáo sai sự thật, lừa dối người tiêu dùng.

Phân tích chi tiết

Deepfake đặt ra nhiều thách thức pháp lý do khả năng tạo ra nội dung giả mạo thuyết phục, ảnh hưởng đến nhiều quyền và lợi ích hợp pháp. Việc phân tích chi tiết giúp làm rõ cách các quy định hiện hành được áp dụng để xử lý các hành vi này.

Xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín: Deepfake thường được sử dụng để tạo ra hình ảnh, video hoặc âm thanh giả mạo, bôi nhọ, xuyên tạc về một cá nhân hoặc tổ chức. Hành vi này có thể bị xử lý theo Điều 155 (Tội làm nhục người khác) hoặc Điều 156 (Tội vu khống) của Bộ luật Hình sự, hoặc bị xử phạt hành chính theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Cá nhân, tổ chức bị ảnh hưởng cũng có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại theo Bộ luật Dân sự.
Xâm phạm quyền riêng tư và quyền đối với hình ảnh: Việc sử dụng hình ảnh, giọng nói của một người để tạo deepfake mà không có sự đồng ý của họ là hành vi vi phạm quyền riêng tư và quyền đối với hình ảnh được quy định tại Điều 32 và Điều 34 Bộ luật Dân sự. Trong trường hợp nghiêm trọng, hành vi này có thể cấu thành Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín hoặc hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của người khác theo Điều 159 Bộ luật Hình sự.
Lừa đảo và chiếm đoạt tài sản: Nếu deepfake được sử dụng để tạo ra các kịch bản giả mạo nhằm lừa dối người khác để chiếm đoạt tài sản, hành vi này sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 174 Bộ luật Hình sự về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Đây là một trong những rủi ro lớn nhất mà deepfake mang lại trong lĩnh vực tài chính và kinh doanh.
Vi phạm an ninh mạng và trật tự công cộng: Việc phát tán deepfake có nội dung sai sự thật, xuyên tạc, gây hoang mang trong dư luận, hoặc có tính chất chống phá nhà nước có thể bị xử lý nghiêm khắc theo Luật An ninh mạng 2018 và các quy định liên quan của Bộ luật Hình sự (ví dụ: Điều 117). Các chuyên gia từ Phan Law Vietnam nhận định rằng, đây là một trong những khía cạnh pháp lý phức tạp nhất, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để xác định nguồn gốc và mục đích của nội dung deepfake.
quyền sở hữu trí tuệ">Xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ: Nếu deepfake sử dụng các tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình có bản quyền mà không được phép, hành vi này có thể vi phạm Luật Sở hữu trí tuệ. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các nghệ sĩ, nhà sáng tạo nội dung có hình ảnh và giọng nói được bảo hộ.

Ví dụ thực tiễn

Mặc dù chưa có nhiều vụ án deepfake được công khai tại Việt Nam, nhưng các trường hợp sử dụng công nghệ để tạo và phát tán thông tin giả mạo, xúc phạm danh dự đã được xử lý theo các quy định hiện hành. Một ví dụ điển hình là vụ việc một người phụ nữ bị xử phạt vì tung tin giả, xúc phạm danh dự người khác trên mạng xã hội.

Cụ thể, vào tháng 11/2023, Công an tỉnh Bắc Giang đã xử phạt vi phạm hành chính một phụ nữ 34 tuổi (trú tại huyện Lạng Giang) về hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác trên mạng xã hội. Người này đã sử dụng tài khoản Facebook cá nhân để đăng tải các bài viết có nội dung sai sự thật, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và danh dự của một cá nhân khác. Hành vi này đã bị xử phạt theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP. Theo VnExpress, vụ việc này cho thấy cơ quan chức năng đang tích cực áp dụng các quy định pháp luật hiện hành để xử lý các hành vi vi phạm trên không gian mạng, dù không trực tiếp gọi là deepfake nhưng có bản chất tương tự về việc tạo và phát tán nội dung gây hại.

Khuyến nghị pháp lý

Để bảo vệ bản thân và cộng đồng trước những rủi ro từ deepfake, các cá nhân và tổ chức cần chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa và hành động pháp lý kịp thời. Việc hiểu rõ các quy định pháp luật sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại và đảm bảo quyền lợi hợp pháp.

Đối với cá nhân:

Nâng cao cảnh giác với các nội dung trực tuyến, đặc biệt là những hình ảnh, video, âm thanh có vẻ bất thường hoặc gây sốc.
Không chia sẻ thông tin cá nhân, hình ảnh, video nhạy cảm trên mạng xã hội một cách tùy tiện.
Khi phát hiện nội dung deepfake gây hại, cần thu thập chứng cứ (chụp màn hình, ghi lại URL) và báo cáo ngay cho cơ quan chức năng hoặc nền tảng mạng xã hội.
Nếu bị deepfake xâm hại, hãy tìm kiếm sự tư vấn pháp lý từ các luật sư chuyên về công nghệ thông tin và quyền riêng tư để được hỗ trợ khởi kiện hoặc yêu cầu bồi thường.

Đối với tổ chức/doanh nghiệp:

Đào tạo nhân viên về nhận diện và phòng chống deepfake, đặc biệt trong các giao dịch tài chính hoặc truyền thông nội bộ.
Xây dựng chính sách bảo mật dữ liệu cá nhân chặt chẽ, tuân thủ Luật An ninh mạng và các quy định liên quan.
Thiết lập quy trình ứng phó khủng hoảng truyền thông khi bị deepfake tấn công, bao gồm cả việc hợp tác với các chuyên gia pháp lý để xử lý.
Theo nhận định của các luật sư tại Phan Law Vietnam, việc chủ động xây dựng một khung pháp lý nội bộ về bảo vệ thông tin và ứng phó với các mối đe dọa từ công nghệ mới như deepfake là vô cùng cần thiết để giảm thiểu rủi ro pháp lý và thiệt hại về uy tín.