Mục lục

Quy định về làm thêm giờ

Định nghĩa

Làm thêm giờ là khoảng thời gian làm việc ngoài giờ làm việc bình thường theo pháp luật, thỏa ước lao động tập thể hoặc nội quy lao động. Đây là chế độ làm việc đặc biệt, được trả lương cao hơn.

Cơ sở pháp lý

Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 (có hiệu lực từ 01/01/2021).
Nghị định số 145/2020/NĐ-CP của Chính phủ.
Thông tư số 10/2020/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội.

Phân tích chi tiết

Nguyên tắc làm thêm giờ

Theo Điều 107 BLLĐ 2019, việc làm thêm giờ phải:

Được sự đồng ý của người lao động (trừ trường hợp đặc biệt).
Đảm bảo giới hạn số giờ.
Trả lương làm thêm giờ đúng quy định.

Giới hạn thời gian làm thêm giờ

Không quá 50% giờ làm việc bình thường/ngày (hoặc tổng giờ làm việc và làm thêm không quá 12 giờ/ngày nếu theo tuần).
Không quá 40 giờ/tháng.
Tổng số giờ làm thêm không quá 200 giờ/năm.
Trường hợp đặc biệt: Không quá 300 giờ/năm cho một số ngành nghề (sản xuất xuất khẩu, điện, viễn thông, giải quyết công việc cấp bách theo Điều 107 BLLĐ 2019 và Điều 59 NĐ 145/2020/NĐ-CP).

Trường hợp làm thêm giờ không cần sự đồng ý

Người sử dụng lao động có quyền yêu cầu làm thêm giờ mà không cần sự đồng ý trong các trường hợp:

Thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.
Khắc phục hậu quả thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh, sự cố sản xuất nhằm bảo vệ tính mạng, tài sản.

Tiền lương làm thêm giờ

Điều 98 BLLĐ 2019 quy định:

Ngày thường: Ít nhất 150%.
Ngày nghỉ hằng tuần: Ít nhất 200%.
Ngày nghỉ lễ, Tết, ngày nghỉ có hưởng lương: Ít nhất 300% (chưa kể lương ngày lễ).
Làm việc ban đêm: Cộng thêm ít nhất 30% lương ngày thường.
Làm thêm giờ vào ban đêm: Ngoài lương làm thêm giờ và lương làm việc ban đêm, cộng thêm 20% lương làm vào ban đêm.

Các trường hợp không được làm thêm giờ

Không được yêu cầu làm thêm giờ đối với:

Người lao động nữ mang thai từ tháng thứ 07 (hoặc tháng thứ 06 ở vùng đặc biệt) hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi.
Người lao động chưa thành niên.
Người khuyết tật (từ 51% trở lên, nặng, đặc biệt nặng).
Người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.

Ví dụ thực tiễn

Tuân thủ quy định làm thêm giờ là rất quan trọng. Theo Báo Lao Động, một công ty tại Hà Nội đã bị Thanh tra Sở LĐTBXH xử phạt 15 triệu đồng vì sử dụng người lao động làm thêm quá số giờ quy định trong tháng mà không có sự đồng ý, cũng như không đảm bảo chế độ tiền lương làm thêm giờ.

Khuyến nghị pháp lý

Cả người lao động và người sử dụng lao động cần nắm vững quy định về làm thêm giờ. Doanh nghiệp cần thiết lập quy trình làm thêm giờ rõ ràng, minh bạch, có sự đồng thuận và thường xuyên cập nhật pháp luật. Các chuyên gia từ Phan Law Vietnam khuyến nghị doanh nghiệp nên rà soát nội quy, thỏa ước lao động tập thể để phù hợp BLLĐ 2019, đồng thời tập huấn cho cán bộ quản lý và người lao động. Người lao động cũng cần chủ động tìm hiểu quyền lợi, ghi nhận thời gian làm thêm giờ và yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đúng chế độ.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Người lao động có bắt buộc phải làm thêm giờ không?

Không, trừ các trường hợp đặc biệt như khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh hoặc thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh (khoản 3 Điều 107 BLLĐ 2019).

Làm thêm giờ vào ngày nghỉ lễ được tính lương như thế nào?

Người lao động được hưởng ít nhất 300% tiền lương giờ thực trả, chưa kể tiền lương ngày lễ, Tết, ngày nghỉ có hưởng lương.

Doanh nghiệp có thể yêu cầu người lao động làm thêm quá 200 giờ/năm không?

Có, trong một số trường hợp đặc biệt (sản xuất hàng xuất khẩu, giải quyết công việc cấp bách), doanh nghiệp có thể yêu cầu làm thêm không quá 300 giờ/năm, nhưng vẫn phải đảm bảo các giới hạn khác.

Nếu doanh nghiệp vi phạm quy định làm thêm giờ thì bị xử phạt ra sao?

Doanh nghiệp có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP (vài triệu đến hàng chục triệu đồng) và phải khắc phục hậu quả.

Làm thêm giờ ban đêm được tính lương như thế nào?

Ngoài tiền lương làm thêm giờ, người lao động còn được cộng thêm ít nhất 30% lương ngày thường và thêm 20% lương làm vào ban đêm.