Quyền được biết thông tin

*Cập nhật: 1/4/2026*

Định nghĩa

Quyền được biết thông tin là một quyền cơ bản của công dân, cho phép mỗi cá nhân tiếp cận các thông tin do cơ quan nhà nước tạo ra và nắm giữ, trừ những thông tin thuộc bí mật nhà nước hoặc thông tin được pháp luật quy định không được tiếp cận. Quyền này nhằm thúc đẩy sự minh bạch, trách nhiệm giải trình của các cơ quan công quyền, đồng thời tạo điều kiện cho công dân tham gia vào quá trình quản lý nhà nước và giám sát xã hội.

Cơ sở pháp lý

Quyền được biết thông tin được quy định và cụ thể hóa trong nhiều văn bản pháp luật quan trọng của Việt Nam, đảm bảo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc thực hiện quyền này của công dân:

• Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013: Điều 25 quy định công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình.
• Luật Tiếp cận thông tin năm 2016: Đây là văn bản pháp luật chuyên biệt, quy định chi tiết về quyền tiếp cận thông tin của công dân, nguyên tắc, trình tự, thủ tục thực hiện quyền này, cũng như trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc cung cấp thông tin.
• Luật Báo chí năm 2016: Điều 10 quy định về quyền được thông tin của công dân thông qua báo chí, đồng thời quy định trách nhiệm của cơ quan báo chí trong việc cung cấp thông tin chính xác, kịp thời.
• Nghị định số 13/2018/NĐ-CP: Quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật Tiếp cận thông tin, hướng dẫn cụ thể về các hình thức công khai thông tin và quy trình cung cấp thông tin theo yêu cầu.

Phân tích chi tiết

Quyền được biết thông tin không chỉ là một quyền hiến định mà còn là công cụ quan trọng để công dân thực hiện các quyền và nghĩa vụ khác. Việc phân tích chi tiết giúp hiểu rõ hơn về phạm vi và cơ chế thực hiện quyền này:

• Phạm vi thông tin được tiếp cận: Công dân có quyền tiếp cận hầu hết các thông tin do cơ quan nhà nước tạo ra trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình. Điều này bao gồm các chính sách, pháp luật, quy hoạch, kế hoạch, ngân sách, dự án đầu tư, kết quả giải quyết thủ tục hành chính, thông tin về môi trường, y tế, giáo dục, v.v.
• Các trường hợp thông tin không được tiếp cận: Pháp luật cũng quy định rõ các loại thông tin mà công dân không được tiếp cận, nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia, bí mật nhà nước, bí mật công tác, bí mật kinh doanh của người khác, hoặc thông tin cá nhân. Ví dụ, thông tin liên quan đến quốc phòng, an ninh quốc gia, điều tra tội phạm, hoặc thông tin mà việc công khai có thể gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe của cá nhân.
• Hình thức tiếp cận thông tin: Công dân có thể tiếp cận thông tin thông qua hai hình thức chính:
  • Công khai thông tin: Cơ quan nhà nước chủ động công khai thông tin rộng rãi trên cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, công báo, niêm yết tại trụ sở, hoặc thông qua họp báo, phát thanh, truyền hình.
  • Cung cấp thông tin theo yêu cầu: Khi thông tin chưa được công khai hoặc công dân muốn tiếp cận thông tin cụ thể, họ có thể gửi yêu cầu bằng văn bản hoặc trực tiếp đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Cơ quan này có trách nhiệm cung cấp thông tin trong thời hạn luật định, trừ các trường hợp từ chối hợp lệ.
• Tầm quan trọng của quyền được biết thông tin: Quyền này góp phần nâng cao tính minh bạch, phòng chống tham nhũng, tăng cường sự tham gia của người dân vào quản lý nhà nước. Theo nhận định của các chuyên gia pháp lý từ Phan Law Vietnam, việc thực thi hiệu quả quyền tiếp cận thông tin là nền tảng để xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng và phát triển bền vững.

Ví dụ thực tiễn

Một ví dụ điển hình về việc thực hiện quyền được biết thông tin là trường hợp người dân yêu cầu các cơ quan nhà nước cung cấp thông tin về quy hoạch đất đai, dự án xây dựng, hoặc các quyết định hành chính ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của họ. Chẳng hạn, vào năm 2023, nhiều người dân tại TP.HCM đã gửi đơn yêu cầu UBND các cấp cung cấp thông tin chi tiết về quy hoạch khu đô thị mới, đặc biệt là các thông tin về bồi thường, tái định cư. Theo Tuổi Trẻ, việc công khai và cung cấp kịp thời các thông tin này đã giúp người dân hiểu rõ hơn về chính sách, tránh được những hiểu lầm và tranh chấp không đáng có, đồng thời đảm bảo quyền lợi hợp pháp của họ trong quá trình thực hiện dự án.

Khuyến nghị pháp lý

Để thực hiện hiệu quả quyền được biết thông tin và bảo vệ quyền lợi của mình, công dân cần lưu ý một số khuyến nghị pháp lý sau:

• Tìm hiểu kỹ luật pháp: Nắm vững các quy định của Luật Tiếp cận thông tin 2016 và các văn bản hướng dẫn để biết rõ mình có quyền yêu cầu thông tin gì, từ cơ quan nào và bằng hình thức nào.
• Xác định rõ thông tin cần yêu cầu: Khi gửi yêu cầu, cần nêu rõ nội dung thông tin mong muốn, phạm vi, thời gian liên quan để cơ quan nhà nước có thể dễ dàng tra cứu và cung cấp.
• Sử dụng đúng kênh và thủ tục: Gửi yêu cầu đến đúng cơ quan có trách nhiệm cung cấp thông tin và tuân thủ các thủ tục về hình thức, thời hạn theo quy định của pháp luật.
• Lưu giữ bằng chứng: Giữ lại bản sao yêu cầu, biên nhận (nếu có) và các văn bản phản hồi từ cơ quan nhà nước để làm bằng chứng trong trường hợp cần khiếu nại hoặc khởi kiện.
• Tham vấn chuyên gia pháp lý: Nếu gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin hoặc bị từ chối cung cấp thông tin mà không có lý do chính đáng, công dân nên tìm đến sự tư vấn của luật sư hoặc các tổ chức hỗ trợ pháp lý. Các luật sư tại Phan Law Vietnam có thể hỗ trợ đánh giá tính hợp pháp của yêu cầu và hướng dẫn các bước tiếp theo để bảo vệ quyền lợi của bạn.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

• Q: Công dân có thể yêu cầu thông tin từ bất kỳ cơ quan nhà nước nào không?
  A: Công dân có thể yêu cầu thông tin từ cơ quan nhà nước tạo ra thông tin đó hoặc cơ quan quản lý thông tin đó. Tuy nhiên, không phải tất cả thông tin đều được tiếp cận, một số loại thông tin thuộc bí mật nhà nước hoặc thông tin cá nhân sẽ bị giới hạn theo quy định của pháp luật.
• Q: Thời hạn để cơ quan nhà nước cung cấp thông tin theo yêu cầu là bao lâu?
  A: Theo Luật Tiếp cận thông tin, cơ quan nhà nước phải cung cấp thông tin trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu hợp lệ. Đối với thông tin phức tạp, thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá 15 ngày làm việc và phải thông báo bằng văn bản cho người yêu cầu.
• Q: Nếu cơ quan nhà nước từ chối cung cấp thông tin thì phải làm gì?
  A: Nếu cơ quan nhà nước từ chối cung cấp thông tin, họ phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do từ chối theo quy định của pháp luật. Nếu công dân không đồng ý với lý do từ chối, có thể thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện hành chính theo quy định của pháp luật.
• Q: Quyền được biết thông tin có giới hạn nào không?
  A: Có, quyền được biết thông tin có những giới hạn nhất định nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia, bí mật nhà nước, bí mật công tác, bí mật kinh doanh của người khác, hoặc thông tin cá nhân. Các thông tin này được quy định cụ thể trong Luật Tiếp cận thông tin và các văn bản pháp luật khác.