Mục lục

Quyền liên quan đến quyền tác giả

*Cập nhật: 2/4/2026*

Định nghĩa

Quyền liên quan đến quyền tác giả là các quyền của tổ chức, cá nhân đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng và tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa. Những quyền này được pháp luật bảo hộ nhằm khuyến khích sự sáng tạo và phổ biến các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, đồng thời đảm bảo lợi ích chính đáng cho những người tham gia vào quá trình đưa tác phẩm đến công chúng.

Cơ sở pháp lý

Các quy định về quyền liên quan đến quyền tác giả tại Việt Nam được thiết lập và điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật sau:

Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11 ngày 29/11/2005.
Luật số 36/2009/QH12 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.
Luật số 07/2022/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, có hiệu lực từ ngày 01/01/2023.
Nghị định số 17/2023/NĐ-CP ngày 26/4/2023 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan.

Phân tích chi tiết

Quyền liên quan đến quyền tác giả đóng vai trò quan trọng trong hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ, bảo vệ các chủ thể trung gian giúp tác phẩm đến với công chúng. Các quyền này bao gồm quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và tổ chức phát sóng, mỗi chủ thể có những quyền và nghĩa vụ riêng biệt được pháp luật quy định rõ ràng.

Đối tượng được bảo hộ:
- Cuộc biểu diễn: Bao gồm các buổi trình diễn trực tiếp của diễn viên, ca sĩ, nhạc công, vũ công và những người khác thể hiện tác phẩm văn học, nghệ thuật.
- Bản ghi âm, ghi hình: Là sự định hình âm thanh, hình ảnh hoặc cả âm thanh và hình ảnh của cuộc biểu diễn hoặc các âm thanh, hình ảnh khác mà không phải là một phần của tác phẩm điện ảnh hoặc chương trình phát sóng.
- Chương trình phát sóng: Là chương trình được truyền đi bằng sóng vô tuyến hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào khác, bao gồm cả truyền qua vệ tinh.
Chủ thể quyền liên quan:
- Người biểu diễn: Là người trực tiếp thể hiện tác phẩm, có quyền nhân thân (được nêu tên, bảo vệ sự toàn vẹn của cuộc biểu diễn) và quyền tài sản (cho phép định hình, sao chép, phân phối, phát sóng cuộc biểu diễn).
- Nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình: Là tổ chức, cá nhân đầu tư tài chính và kỹ thuật để sản xuất bản ghi âm, ghi hình, có quyền sao chép, phân phối, cho thuê bản ghi âm, ghi hình.
- Tổ chức phát sóng: Là tổ chức thực hiện việc phát sóng, có quyền phát sóng lại, sao chép, phân phối chương trình phát sóng của mình.
Thời hạn bảo hộ:
- Quyền của người biểu diễn được bảo hộ 50 năm kể từ khi cuộc biểu diễn được định hình.
- Quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình được bảo hộ 50 năm kể từ khi bản ghi âm, ghi hình được công bố.
- Quyền của tổ chức phát sóng được bảo hộ 50 năm kể từ khi chương trình phát sóng lần đầu tiên.
Phân biệt với quyền tác giả: Quyền tác giả bảo hộ tác phẩm gốc của tác giả, trong khi quyền liên quan bảo hộ các hoạt động truyền tải, phổ biến tác phẩm đó đến công chúng. Ví dụ, nhạc sĩ có quyền tác giả với bài hát, còn ca sĩ biểu diễn bài hát đó có quyền liên quan đối với cuộc biểu diễn của mình.

Ví dụ thực tiễn

Một ví dụ điển hình về việc bảo hộ quyền liên quan đến quyền tác giả là vụ việc ca sĩ Tùng Dương khởi kiện một công ty truyền thông vì sử dụng trái phép bản ghi âm ca khúc “Mang thai” của anh. Theo VietnamNet, vào tháng 8/2023, Tòa án nhân dân TP. Hà Nội đã tuyên buộc công ty này phải bồi thường thiệt hại và xin lỗi công khai ca sĩ Tùng Dương do đã sử dụng bản ghi âm ca khúc mà không được sự cho phép, vi phạm quyền của người biểu diễn và nhà sản xuất bản ghi âm. Vụ việc này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tôn trọng và tuân thủ các quy định về quyền liên quan trong ngành công nghiệp giải trí.

Khuyến nghị pháp lý

Để bảo vệ hiệu quả các quyền liên quan đến quyền tác giả, các cá nhân và tổ chức cần chủ động thực hiện các biện pháp pháp lý cần thiết. Việc đăng ký quyền liên quan tại Cục Bản quyền tác giả là một bước quan trọng để xác lập bằng chứng về quyền sở hữu, tạo cơ sở vững chắc khi xảy ra tranh chấp.

Đăng ký quyền: Chủ động đăng ký quyền liên quan đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng của mình tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Hợp đồng rõ ràng: Khi hợp tác với các bên khác (nhà sản xuất, đơn vị phát sóng), cần có các hợp đồng rõ ràng, chi tiết về phạm vi sử dụng, thời hạn và quyền lợi của mỗi bên.
Giám sát và thực thi: Thường xuyên giám sát việc sử dụng các sản phẩm của mình trên thị trường và sẵn sàng thực hiện các biện pháp pháp lý khi phát hiện hành vi xâm phạm.
Tìm kiếm tư vấn chuyên nghiệp: Trong trường hợp phức tạp hoặc khi cần thực thi quyền, việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia pháp lý là rất cần thiết. Theo nhận định từ các luật sư của Phan Law Vietnam, việc hiểu rõ và áp dụng đúng các quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ sẽ giúp các chủ thể quyền liên quan bảo vệ tài sản trí tuệ của mình một cách tối ưu, tránh những rủi ro pháp lý không đáng có.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Q: Quyền liên quan đến quyền tác giả khác gì so với quyền tác giả?
A: Quyền tác giả bảo hộ tác phẩm gốc của tác giả (như bài hát, cuốn sách), trong khi quyền liên quan bảo hộ những người hoặc tổ chức tham gia vào việc đưa tác phẩm đó đến công chúng, ví dụ như người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, và tổ chức phát sóng.
Q: Ai là chủ thể được bảo hộ quyền liên quan?
A: Các chủ thể được bảo hộ quyền liên quan bao gồm người biểu diễn (ca sĩ, diễn viên), nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình (công ty thu âm, sản xuất phim), và tổ chức phát sóng (đài truyền hình, đài phát thanh).
Q: Thời hạn bảo hộ quyền liên quan là bao lâu?
A: Thời hạn bảo hộ quyền liên quan thường là 50 năm, tính từ thời điểm cuộc biểu diễn được định hình, bản ghi âm/ghi hình được công bố, hoặc chương trình phát sóng lần đầu tiên, tùy thuộc vào từng đối tượng cụ thể.
Q: Có cần đăng ký quyền liên quan để được bảo hộ không?
A: Theo pháp luật Việt Nam, quyền liên quan phát sinh kể từ khi cuộc biểu diễn, bản ghi âm/ghi hình, chương trình phát sóng được định hình hoặc thực hiện mà không cần đăng ký. Tuy nhiên, việc đăng ký tại Cục Bản quyền tác giả là bằng chứng pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền lợi khi có tranh chấp.