Định nghĩa
Sàn giao dịch dữ liệu là môi trường tổ chức, cung cấp các nền tảng công nghệ, hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ trung gian để các tổ chức, cá nhân tiến hành hoạt động mua bán, trao đổi, chia sẻ và cung cấp dữ liệu tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Cơ sở pháp lý
- Luật Giao dịch điện tử số 20/2023/QH15 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2024).
- Nghị định 13/2023/NĐ-CP của Chính phủ về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
- Dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số (chương quy định về tài sản số, dữ liệu số).
Phân tích chi tiết
Việc vận hành và tham gia sàn giao dịch dữ liệu đòi hỏi sự kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên:
- Chủ thể tham gia: Bao gồm bên cung cấp dữ liệu, bên tiêu thụ (mua) dữ liệu và tổ chức trung gian cung cấp nền tảng giao dịch số. Các bên phải đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật về an ninh mạng.
- Phạm vi dữ liệu được giao dịch: Chỉ các dữ liệu phi cá nhân, dữ liệu mở hoặc dữ liệu cá nhân đã nhận được sự đồng ý hợp lệ, tường minh từ chủ thể dữ liệu và không vi phạm lợi ích công cộng mới được đưa lên sàn.
- Cơ chế định giá tài sản số: Dữ liệu trên sàn được cấu thành như một loại tài sản đặc biệt. Việc định giá phụ thuộc vào chất lượng, mức độ làm sạch của dữ liệu, tính độc quyền và giá trị thương mại của tập dữ liệu đó.
Ví dụ thực tiễn
Trên thế giới, mô hình sàn giao dịch dữ liệu đã phát triển ổn định như Shanghai Data Exchange (Trung Quốc) hay Dawex (Châu Âu). Tại Việt Nam, khái niệm này đang dần hình thành qua việc triển khai các nền tảng Open Banking trong hệ thống ngân hàng hay nền tảng tích hợp chia sẻ dữ liệu quốc gia (NDXP). Trong thời gian qua, các bộ ngành đã nhiều lần tổ chức tọa đàm thúc đẩy thị trường dữ liệu nhằm mở đường cho nền kinh tế số (Xem thêm trên Báo Chính phủ).
Khuyến nghị pháp lý
Khi các khung quy định về Sàn giao dịch dữ liệu tại Việt Nam vẫn đang tiếp tục hoàn thiện, các doanh nghiệp công nghệ, thương mại điện tử cần đặc biệt cẩn trọng với các chế tài liên quan đến quyền riêng tư. Theo khuyến nghị từ các luật sư và chuyên gia tại Phan Law Vietnam, doanh nghiệp trước khi thương mại hóa các tập dữ liệu cần tiến hành rà soát (Audit) pháp lý toàn diện, đảm bảo đã xây dựng cơ chế mã hóa thông tin nhạy cảm và có đầy đủ sự đồng thuận từ người dùng để tránh các rủi ro phát sinh theo Nghị định 13/2023/NĐ-CP.