Mục lục

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Định nghĩa

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi dùng thủ đoạn gian dối làm cho chủ sở hữu hoặc người quản lý tài sản tin tưởng giao tài sản cho người phạm tội, sau đó người phạm tội chiếm đoạt tài sản đó. Bản chất của hành vi này là sự chuyển giao tài sản có sự đồng ý của người bị hại, nhưng sự đồng ý đó xuất phát từ việc bị lừa dối, không phải là ý chí tự nguyện thực sự.

Cơ sở pháp lý

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được quy định cụ thể trong Bộ luật Hình sự hiện hành của Việt Nam:

Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 (sau đây gọi tắt là BLHS 2015).

Phân tích chi tiết

Để xác định một hành vi có cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản hay không, cần xem xét các cấu thành tội phạm">yếu tố cấu thành tội phạm sau:

Khách thể của tội phạm: Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản của Nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân. Đây là quyền được pháp luật bảo vệ một cách nghiêm ngặt.
Mặt khách quan của tội phạm:
- Hành vi lừa dối: Đây là dấu hiệu đặc trưng và quan trọng nhất của tội lừa đảo. Người phạm tội sử dụng các thủ đoạn gian dối để tạo ra sự tin tưởng sai lầm cho người bị hại về một sự việc, thông tin nào đó. Thủ đoạn gian dối có thể là:
- Hành vi chiếm đoạt tài sản: Sau khi người bị hại tin tưởng và tự nguyện giao tài sản, người phạm tội thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản đó. Việc chiếm đoạt này phải có mối quan hệ nhân quả với hành vi lừa dối.
- Giá trị tài sản chiếm đoạt: Hành vi chiếm đoạt tài sản phải có giá trị từ 2.000.000 đồng trở lên. Trong trường hợp giá trị tài sản dưới 2.000.000 đồng, người phạm tội vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc một trong các trường hợp sau: đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm; đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội quy định tại các điều 168, 169, 170, 171, 172, 173, 175, 176 và 342 của Bộ luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm; gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội; tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ.
Mặt chủ quan của tội phạm: Người phạm tội thực hiện hành vi với lỗi cố ý trực tiếp, nghĩa là nhận thức rõ hành vi lừa dối của mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước hậu quả là tài sản của người khác sẽ bị chiếm đoạt và mong muốn hậu quả đó xảy ra.
Chủ thể của tội phạm: Là người từ đủ 16 tuổi trở lên có năng lực trách nhiệm hình sự. Đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi, chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự nếu phạm tội thuộc khoản 2, 3, 4 Điều 174 BLHS 2015.

Mức hình phạt đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được quy định tại Điều 174 BLHS 2015 với nhiều khung hình phạt khác nhau, tùy thuộc vào giá trị tài sản chiếm đoạt, tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự:

Khung 1: Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm (chiếm đoạt tài sản từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc các trường hợp đặc biệt dưới 2.000.000 đồng).
Khung 2: Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm (chiếm đoạt tài sản từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng hoặc có tổ chức, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, dùng thủ đoạn xảo quyệt…).
Khung 3: Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm (chiếm đoạt tài sản từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội…).
Khung 4: Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân (chiếm đoạt tài sản từ 500.000.000 đồng trở lên hoặc lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp…).
Hình phạt bổ sung: Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Ví dụ thực tiễn

Một ví dụ điển hình về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là vụ án được Tuổi Trẻ đưa tin vào tháng 5/2024. Theo đó, một nhóm đối tượng đã bị khởi tố về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản với số tiền lên đến hơn 200 tỉ đồng của khoảng 1.000 người. Các đối tượng này đã sử dụng thủ đoạn thành lập các công ty “ma”, tạo ra các dự án đầu tư không có thật, cam kết lợi nhuận cao để dụ dỗ các nạn nhân góp vốn. Sau khi thu hút được số tiền lớn, các đối tượng đã cắt đứt liên lạc và chiếm đoạt toàn bộ số tiền của nhà đầu tư. Vụ án này cho thấy tính chất phức tạp và quy mô lớn của tội lừa đảo trong bối cảnh kinh tế hiện đại.

Khuyến nghị pháp lý

Để bảo vệ bản thân và tài sản khỏi nguy cơ bị lừa đảo chiếm đoạt, cá nhân và tổ chức cần nâng cao cảnh giác và tuân thủ các nguyên tắc sau:

Kiểm tra thông tin kỹ lưỡng: Trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch tài chính hay đầu tư nào, đặc biệt là với số tiền lớn, cần xác minh rõ ràng danh tính của đối tác, tính hợp pháp của dự án hoặc lời mời chào. Không tin vào những lời hứa hẹn lợi nhuận “khủng” bất thường.
Tham vấn chuyên gia pháp lý: Đối với các hợp đồng, giao dịch phức tạp, nên tìm kiếm sự tư vấn từ luật sư hoặc các chuyên gia pháp luật. Theo nhận định của các luật sư từ Phan Law Vietnam, việc thẩm định pháp lý trước khi ký kết hợp đồng là bước cực kỳ quan trọng để phát hiện sớm các dấu hiệu gian dối và bảo vệ quyền lợi của mình.
Bảo mật thông tin cá nhân: Tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mật khẩu, mã OTP cho bất kỳ ai qua điện thoại, tin nhắn, email không rõ nguồn gốc.
Lưu giữ bằng chứng: Khi có dấu hiệu nghi ngờ lừa đảo, cần thu thập và lưu giữ tất cả các bằng chứng liên quan như tin nhắn, email, ghi âm cuộc gọi, sao kê giao dịch ngân hàng, hợp đồng… để phục vụ cho quá trình tố giác và điều tra.
Kịp thời tố giác: Ngay khi phát hiện mình là nạn nhân của hành vi lừa đảo, cần nhanh chóng trình báo với cơ quan công an gần nhất để được hỗ trợ và xử lý theo quy định của pháp luật.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản:

Phân biệt tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản như thế nào?
Điểm khác biệt cơ bản nằm ở thời điểm phát sinh ý định chiếm đoạt và thủ đoạn. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, ý định chiếm đoạt có trước hành vi lừa dối, và thủ đoạn lừa dối là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc người bị hại giao tài sản. Trong khi đó, tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, người phạm tội nhận tài sản một cách hợp pháp (ví dụ: vay mượn, thuê mướn) nhưng sau đó mới nảy sinh ý định chiếm đoạt và dùng thủ đoạn gian dối để không trả lại tài sản.
Mức hình phạt cao nhất cho tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là bao nhiêu?
Mức hình phạt cao nhất cho tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là tù chung thân, áp dụng trong trường hợp chiếm đoạt tài sản có giá trị từ 500.000.000 đồng trở lên hoặc lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp để phạm tội.
Khi nào thì hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản dưới 2 triệu đồng vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản dưới 2.000.000 đồng vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc một trong các trường hợp được quy định tại khoản 1 Điều 174 BLHS 2015, ví dụ như đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội, hoặc tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại.
Người bị lừa đảo có thể làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình?
Người bị lừa đảo cần thu thập đầy đủ chứng cứ liên quan đến hành vi lừa đảo (tin nhắn, email, sao kê ngân hàng, hợp đồng…), sau đó nhanh chóng trình báo với cơ quan công an có thẩm quyền để được điều tra, xử lý. Đồng thời, có thể tham vấn luật sư để được tư vấn về các thủ tục pháp lý cần thiết.