Định nghĩa
Xác thực sinh trắc học là phương thức xác minh danh tính của một cá nhân dựa trên các đặc điểm sinh học và thể chất duy nhất (như vân tay, mống mắt, khuôn mặt, giọng nói hoặc ADN) nhằm đảm bảo tính chính xác, an toàn và chống gian lận trong các giao dịch dân sự, tài chính và quản lý nhà nước.
Cơ sở pháp lý
- Khoản 3 Điều 3 Luật Căn cước 2023 (Có hiệu lực từ ngày 01/07/2024) quy định về thông tin sinh trắc học.
- Quyết định số 2345/QĐ-NHNN ngày 18/12/2023 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về triển khai các giải pháp an toàn, bảo mật trong thanh toán trực tuyến (Có hiệu lực từ ngày 01/07/2024).
- Luật Giao dịch điện tử 2023 (Có hiệu lực từ ngày 01/07/2024) quy định về phương thức xác thực điện tử.
Phân tích chi tiết
- Tính duy nhất và bất biến: Khác với mật khẩu hay mã PIN có thể bị lộ, đánh cắp hoặc chuyển nhượng, đặc điểm sinh trắc học (đặc biệt là vân tay, khuôn mặt và mống mắt) gắn liền với duy nhất một chủ thể và rất khó bị làm giả bằng công nghệ thông thường.
- Áp dụng trong giao dịch tài chính: Theo quy định mới nhất của Ngân hàng Nhà nước, việc chuyển tiền trên một hạn mức nhất định (ví dụ: trên 10 triệu đồng/giao dịch hoặc 20 triệu đồng/ngày) bắt buộc phải thực hiện xác thực sinh trắc học khớp đúng với dữ liệu lưu trong chip của Thẻ căn cước công dân hoặc tài khoản VNeID.
- Thu thập và bảo mật dữ liệu: Pháp luật hiện hành yêu cầu các tổ chức tín dụng, cơ quan nhà nước khi thu thập, xử lý và lưu trữ dữ liệu sinh trắc học phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân (theo Nghị định 13/2023/NĐ-CP), đảm bảo dữ liệu không bị rò rỉ hoặc lạm dụng.
Ví dụ thực tiễn
Từ ngày 01/07/2024, hàng loạt ngân hàng tại Việt Nam đã đồng loạt áp dụng quy định bắt buộc xác thực khuôn mặt khi chuyển tiền trên 10 triệu đồng. Tuy nhiên, trong những ngày đầu triển khai, nhiều người dân gặp khó khăn do thiết bị không đọc được NFC hoặc khuôn mặt thay đổi so với ảnh trên CCCD. Theo VnExpress, các ngân hàng đã phải tăng cường nhân sự hỗ trợ tại quầy để giúp khách hàng cập nhật dữ liệu sinh trắc học, ngăn chặn triệt để các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài khoản.
Khuyến nghị pháp lý
Việc áp dụng xác thực sinh trắc học là một bước tiến lớn trong việc bảo vệ tài sản của công dân trên môi trường số. Tuy nhiên, người dân cần nâng cao cảnh giác, tuyệt đối không cung cấp thông tin sinh trắc học hoặc quét khuôn mặt trên các ứng dụng, đường link không rõ nguồn gốc. Theo nhận định từ các luật sư tại Phan Law Vietnam, khi có tranh chấp phát sinh từ các giao dịch tài chính đã qua bước xác thực sinh trắc học, việc chứng minh giao dịch đó do người khác thực hiện (bị lừa đảo, hack thiết bị) sẽ trở nên khó khăn hơn rất nhiều về mặt pháp lý. Do đó, bảo vệ thiết bị cá nhân và tuân thủ các nguyên tắc an toàn thông tin là ưu tiên hàng đầu.