Mục lục

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Định nghĩa

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi dùng thủ đoạn gian dối làm cho chủ sở hữu hoặc người quản lý tài sản tin tưởng giao tài sản cho người phạm tội để chiếm đoạt tài sản đó. Bản chất của hành vi này là sự chuyển dịch tài sản từ người bị hại sang người phạm tội một cách tự nguyện (nhưng do bị lừa dối), khác với các tội trộm cắp (bí mật) hay cướp giật (công khai, dùng vũ lực).

Cơ sở pháp lý

Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 được Quốc hội thông qua ngày 27 tháng 11 năm 2015, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2018.
Luật số 12/2017/QH14 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2018.
Cụ thể, hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản được quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

Phân tích chi tiết

Các yếu tố cấu thành tội phạm:

Mặt khách quan: Hành vi dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản. Thủ đoạn gian dối có thể là đưa ra thông tin sai sự thật, che giấu sự thật, giả mạo giấy tờ, giả danh… nhằm làm cho người bị hại tin tưởng giao tài sản.
Mặt chủ quan: Lỗi cố ý trực tiếp. Người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là gian dối, nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác và mong muốn hậu quả đó xảy ra.
Khách thể: Quyền sở hữu tài sản của công dân, cơ quan, tổ chức.
Chủ thể: Người từ đủ 16 tuổi trở lên có năng lực trách nhiệm hình sự. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội này nếu thuộc trường hợp quy định tại khoản 2, 3, 4 Điều 174 Bộ luật Hình sự.

Các khung hình phạt theo Điều 174 Bộ luật Hình sự:

Khung 1 (Khoản 1): Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm nếu chiếm đoạt tài sản trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp: đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt; đã bị kết án về tội chiếm đoạt tài sản, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm; gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội; tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ.
Khung 2 (Khoản 2): Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm nếu phạm tội thuộc một trong các trường hợp: có tổ chức; có tính chất chuyên nghiệp; chiếm đoạt tài sản trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng; tái phạm nguy hiểm; lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức; dùng thủ đoạn xảo quyệt; gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.
Khung 3 (Khoản 3): Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm nếu chiếm đoạt tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.
Khung 4 (Khoản 4): Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân nếu chiếm đoạt tài sản trị giá từ 500.000.000 đồng trở lên.

Hình phạt bổ sung (Khoản 5):

Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Theo nhận định của các chuyên gia pháp lý từ Phan Law Vietnam, các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản ngày càng trở nên phức tạp và tinh vi, đặc biệt là trong bối cảnh công nghệ số phát triển, đòi hỏi các cơ quan tố tụng phải có sự phối hợp chặt chẽ và áp dụng các biện pháp nghiệp vụ hiện đại để điều tra, xử lý.

Ví dụ thực tiễn

Vụ án Nguyễn Thái Luyện và đồng phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Công ty Cổ phần Địa ốc Alibaba là một ví dụ điển hình về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản với quy mô lớn. Nguyễn Thái Luyện và các đồng phạm đã thành lập nhiều công ty con, vẽ ra các dự án “ma” trên đất nông nghiệp, quảng cáo rầm rộ để bán cho hàng nghìn khách hàng, chiếm đoạt số tiền hàng nghìn tỷ đồng. Hành vi của các bị cáo đã gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng cho xã hội và hàng nghìn người dân.

Theo VnExpress, Nguyễn Thái Luyện, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty Alibaba, bị đề nghị mức án tù chung thân về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Khuyến nghị pháp lý

Đối với nạn nhân:

Khi phát hiện mình là nạn nhân của hành vi lừa đảo, cần thu thập mọi chứng cứ liên quan (tin nhắn, email, ghi âm cuộc gọi, sao kê giao dịch ngân hàng, hợp đồng, giấy tờ…) và trình báo ngay lập tức với cơ quan công an nơi cư trú hoặc nơi xảy ra vụ việc.
Cung cấp thông tin chi tiết, trung thực để hỗ trợ quá trình điều tra.
Tìm kiếm sự tư vấn pháp lý từ luật sư để được hướng dẫn về quyền và lợi ích hợp pháp, cũng như các thủ tục tố tụng cần thiết.

Đối với người dân để phòng tránh:

Luôn cảnh giác với các lời mời chào đầu tư “siêu lợi nhuận”, các dự án không rõ ràng, hoặc các yêu cầu chuyển tiền gấp từ người lạ.
Xác minh kỹ thông tin của đối tác, công ty trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch tài chính nào.
Không cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mã OTP cho bất kỳ ai qua điện thoại, tin nhắn hay email không xác định.
Nâng cao kiến thức pháp luật và tìm hiểu các dấu hiệu lừa đảo phổ biến.
Trong trường hợp có bất kỳ nghi ngờ nào về tính hợp pháp của một giao dịch hoặc lời đề nghị, việc tham vấn ý kiến từ các chuyên gia pháp lý uy tín là vô cùng cần thiết để tránh những rủi ro không đáng có.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản khác gì với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản?
Điểm khác biệt chính nằm ở thời điểm phát sinh ý định chiếm đoạt và thủ đoạn. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi dùng thủ đoạn gian dối ngay từ đầu để người bị hại giao tài sản. Trong khi đó, tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản là việc người phạm tội ban đầu có được tài sản một cách hợp pháp (ví dụ: vay mượn, thuê mướn) nhưng sau đó mới nảy sinh ý định chiếm đoạt và dùng thủ đoạn gian dối để không trả lại tài sản.
Mức phạt cao nhất cho tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là gì?
Mức phạt cao nhất cho tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là tù chung thân, áp dụng khi chiếm đoạt tài sản trị giá từ 500.000.000 đồng trở lên hoặc trong các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng khác theo quy định của pháp luật.
Làm thế nào để tố cáo hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản?
Bạn cần thu thập đầy đủ chứng cứ (tin nhắn, email, ghi âm, sao kê ngân hàng, hợp đồng…) và đến trình báo tại cơ quan công an cấp xã, phường, thị trấn nơi bạn cư trú hoặc nơi xảy ra vụ việc. Cơ quan công an sẽ tiếp nhận tin báo và tiến hành điều tra theo quy định của pháp luật.
Nếu bị lừa đảo số tiền nhỏ dưới 2.000.000 đồng thì có bị xử lý hình sự không?
Có thể. Theo Điều 174 Bộ luật Hình sự, nếu chiếm đoạt tài sản dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp như đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt, đã bị kết án về tội chiếm đoạt tài sản chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội, hoặc tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ, thì vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Người phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản có phải bồi thường thiệt hại cho nạn nhân không?
Có. Ngoài hình phạt hình sự, người phạm tội còn có trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại về tài sản đã chiếm đoạt cho nạn nhân theo quy định của pháp luật dân sự. Việc bồi thường có thể được thực hiện trong quá trình tố tụng hình sự hoặc thông qua một vụ án dân sự riêng biệt.