×

Quy định về thừa kế theo pháp luật

by

Quy định về thừa kế theo pháp luật

Định nghĩa

Thừa kế theo pháp luật là việc dịch chuyển tài sản của người chết sang cho những người thừa kế theo thứ tự và điều kiện do pháp luật quy định, trong các trường hợp không có di chúc, di chúc không hợp pháp, hoặc những người thừa kế theo di chúc từ chối nhận di sản hay không có quyền hưởng di sản.

Cơ sở pháp lý

Các quy định về thừa kế theo pháp luật được quy định chủ yếu trong Bộ luật Dân sự hiện hành:

  • Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24 tháng 11 năm 2015 (có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2017).
  • Cụ thể, các điều khoản liên quan bao gồm:
    • Điều 649: Thừa kế theo pháp luật.
    • Điều 650: Các trường hợp thừa kế theo pháp luật.
    • Điều 651: Người thừa kế theo pháp luật.
    • Điều 652: Thừa kế thế vị.
    • Điều 653: Quan hệ thừa kế giữa con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi và cha đẻ, mẹ đẻ.
    • Điều 654: Quan hệ thừa kế giữa con riêng và bố dượng, mẹ kế.

Phân tích chi tiết

Thừa kế theo pháp luật là một trong hai hình thức thừa kế chính (bên cạnh thừa kế theo di chúc), được áp dụng khi không có căn cứ để thực hiện thừa kế theo ý chí của người để lại di sản. Các yếu tố cấu thành và quy định chi tiết bao gồm:

  • Các trường hợp áp dụng thừa kế theo pháp luật (Điều 650 BLDS 2015):
    • Không có di chúc.
    • Di chúc không hợp pháp.
    • Những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc không còn vào thời điểm mở thừa kế.
    • Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
    • Phần di sản không được định đoạt trong di chúc.
    • Phần di sản có liên quan đến phần của di chúc không có hiệu lực pháp luật.
  • Người thừa kế theo pháp luật (Điều 651 BLDS 2015):

    Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

    • Hàng thừa kế thứ nhất: Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
    • Hàng thừa kế thứ hai: Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại.
    • Hàng thừa kế thứ ba: Cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

    Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

  • Thừa kế thế vị (Điều 652 BLDS 2015):

    Trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống. Trường hợp người để lại di sản không có con thì cháu của người để lại di sản được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống.

  • Quan hệ thừa kế đặc biệt:
    • Con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi: Thừa kế di sản của nhau và còn được thừa kế di sản của cha đẻ, mẹ đẻ (Điều 653 BLDS 2015).
    • Con riêng và bố dượng, mẹ kế: Nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con thì được thừa kế di sản của nhau (Điều 654 BLDS 2015).

Ví dụ thực tiễn

Một ví dụ điển hình về việc áp dụng quy định thừa kế theo pháp luật là vụ việc tranh chấp di sản của ông N.V.T tại TP.HCM. Ông T. qua đời mà không để lại di chúc. Di sản của ông bao gồm một căn nhà và một số tài sản khác. Ông T. có vợ là bà L.T.H và hai người con chung. Ngoài ra, ông T. còn có một người con riêng với người vợ trước, đã được ông T. thừa nhận và chăm sóc từ nhỏ. Sau khi ông T. mất, phát sinh tranh chấp về việc phân chia di sản giữa bà H. và các con chung với người con riêng. Tòa án đã áp dụng Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 để xác định tất cả vợ, con đẻ, con nuôi của ông T. đều thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng phần di sản bằng nhau. Người con riêng, dù không phải con chung với bà H., nhưng do được ông T. thừa nhận và chăm sóc, vẫn được xem là con đẻ của ông T. và có quyền hưởng thừa kế ngang bằng với bà H. và hai người con chung.

Theo Thư Viện Pháp Luật, các trường hợp thừa kế theo pháp luật và thừa kế thế vị thường xuyên là chủ đề của các tranh chấp, đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về các quy định pháp luật.

Khuyến nghị pháp lý

Việc hiểu rõ các quy định về thừa kế theo pháp luật là vô cùng quan trọng để đảm bảo quyền lợi chính đáng của các bên liên quan và tránh phát sinh tranh chấp không đáng có. Để chủ động trong việc định đoạt tài sản và tránh những phức tạp pháp lý cho người thân sau này, việc lập di chúc hợp pháp là giải pháp tối ưu. Tuy nhiên, trong trường hợp không có di chúc hoặc di chúc không có hiệu lực, các bên cần nắm vững các quy tắc về hàng thừa kế và quyền hưởng di sản theo pháp luật.

  • Đối với người để lại di sản: Nên lập di chúc rõ ràng, hợp pháp để thể hiện ý chí của mình, tránh để lại gánh nặng pháp lý cho người thân.
  • Đối với người thừa kế: Khi có tranh chấp hoặc nghi ngờ về quyền lợi thừa kế, cần tìm kiếm sự tư vấn pháp lý từ sớm. Việc thu thập đầy đủ giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân, tài sản của người đã mất là rất cần thiết.
  • Giải quyết tranh chấp: Trong trường hợp phát sinh tranh chấp về thừa kế theo pháp luật, các bên nên ưu tiên hòa giải. Nếu không thể hòa giải, việc khởi kiện tại Tòa án là cần thiết. Theo nhận định của các chuyên gia pháp lý từ Phan Law Vietnam, việc chuẩn bị hồ sơ kỹ lưỡng và có sự hỗ trợ của luật sư chuyên nghiệp sẽ giúp quá trình giải quyết tranh chấp diễn ra hiệu quả và đúng pháp luật, bảo vệ tối đa quyền lợi của thân chủ.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

  • Khi nào thì áp dụng thừa kế theo pháp luật?
    Thừa kế theo pháp luật được áp dụng khi người chết không để lại di chúc, hoặc di chúc không hợp pháp, hoặc những người thừa kế theo di chúc từ chối nhận di sản/không có quyền hưởng di sản, hoặc phần di sản không được định đoạt trong di chúc.
  • Ai là người được hưởng thừa kế theo pháp luật?
    Những người được hưởng thừa kế theo pháp luật là những người có quan hệ huyết thống, hôn nhân, nuôi dưỡng với người chết, được xếp vào các hàng thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự.
  • Thứ tự các hàng thừa kế được quy định như thế nào?
    Pháp luật quy định ba hàng thừa kế. Hàng thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi. Hàng thứ hai gồm ông bà nội ngoại, anh chị em ruột, cháu ruột (nếu người chết là ông bà). Hàng thứ ba gồm cụ nội ngoại, bác chú cậu cô dì ruột, cháu ruột (nếu người chết là bác chú cậu cô dì), chắt ruột (nếu người chết là cụ).
  • Con riêng, con nuôi có được hưởng thừa kế theo pháp luật không?
    Có. Con nuôi được hưởng thừa kế của cha mẹ nuôi và cha mẹ đẻ. Con riêng được hưởng thừa kế của bố dượng, mẹ kế nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng như cha con, mẹ con.
  • Thời hiệu yêu cầu chia thừa kế theo pháp luật là bao lâu?
    Thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hiệu này, di sản thuộc về người đang quản lý hợp pháp.