×

Thủ tục giải quyết tranh chấp lao động

by

Thủ tục giải quyết tranh chấp lao động

Định nghĩa

Thủ tục giải quyết tranh chấp lao động là trình tự, cách thức mà các bên trong quan hệ lao động (người lao động, tập thể người lao động, người sử dụng lao động) thực hiện để giải quyết những mâu thuẫn, bất đồng về quyền, lợi ích và nghĩa vụ phát sinh trong quá trình xác lập, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ lao động, cũng như những vấn đề liên quan đến quan hệ lao động, thông qua các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.

Cơ sở pháp lý

Thủ tục giải quyết tranh chấp lao động được quy định chủ yếu trong các văn bản pháp luật sau:

  • Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 ngày 20 tháng 11 năm 2019 (có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2021).
  • Nghị định số 145/2020/NĐ-CP ngày 14 tháng 12 năm 2020 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Lao động về điều kiện lao động và quan hệ lao động.
  • Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 ngày 25 tháng 11 năm 2015 (có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2016).

Phân tích chi tiết

Tranh chấp lao động được phân loại thành tranh chấp lao động cá nhân và tranh chấp lao động tập thể về quyền hoặc về lợi ích. Pháp luật Việt Nam quy định một quy trình giải quyết linh hoạt, ưu tiên hòa giải, trọng tài trước khi tiến hành tố tụng tại Tòa án.

1. Tranh chấp lao động cá nhân

Tranh chấp lao động cá nhân là tranh chấp giữa người lao động với người sử dụng lao động. Thủ tục giải quyết bao gồm:

  • Hòa giải tại cơ sở:
    • Bước 1: Gửi yêu cầu hòa giải. Bên yêu cầu gửi đơn yêu cầu hòa giải đến hòa giải viên lao động.
    • Bước 2: Hòa giải viên lao động tiếp nhận yêu cầu và tiến hành hòa giải. Thời hạn hòa giải là 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu.
    • Bước 3: Ra biên bản hòa giải. Nếu hòa giải thành, các bên thực hiện theo thỏa thuận. Nếu hòa giải không thành hoặc hết thời hạn mà hòa giải viên không tiến hành hòa giải, các bên có quyền yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động hoặc khởi kiện ra Tòa án.
  • Giải quyết tại Hội đồng trọng tài lao động (không bắt buộc):
    • Trường hợp hòa giải không thành hoặc không hòa giải, các bên có thể yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động giải quyết.
    • Thời hạn giải quyết của Hội đồng trọng tài lao động là 30 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu.
    • Quyết định của Hội đồng trọng tài lao động có giá trị thi hành. Nếu một trong các bên không đồng ý với quyết định này, có quyền khởi kiện ra Tòa án.
  • Giải quyết tại Tòa án:
    • Trong trường hợp hòa giải không thành, hết thời hạn giải quyết của Hội đồng trọng tài lao động mà không giải quyết hoặc một bên không đồng ý với quyết định của Hội đồng trọng tài lao động, các bên có quyền khởi kiện vụ án tranh chấp lao động cá nhân ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền.
    • Thời hiệu yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp lao động cá nhân là 01 năm kể từ ngày phát hiện ra hành vi mà cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị vi phạm.

2. Tranh chấp lao động tập thể về quyền

Là tranh chấp giữa tập thể lao động với người sử dụng lao động về việc thực hiện các quyền, nghĩa vụ hoặc lợi ích đã được quy định trong pháp luật lao động, thỏa ước lao động tập thể, nội quy lao động hoặc các quy chế, quy định khác.

  • Bước 1: Hòa giải viên lao động: Tương tự tranh chấp cá nhân, hòa giải là bước bắt buộc. Thời hạn hòa giải là 05 ngày làm việc.
  • Bước 2: Hội đồng trọng tài lao động: Nếu hòa giải không thành hoặc không hòa giải, các bên phải yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động giải quyết. Hội đồng trọng tài lao động phải ra quyết định giải quyết trong thời hạn 30 ngày.
  • Bước 3: Tòa án: Nếu một trong các bên không đồng ý với quyết định của Hội đồng trọng tài lao động, hoặc Hội đồng trọng tài lao động không giải quyết trong thời hạn, các bên có quyền khởi kiện ra Tòa án.

3. Tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

Là tranh chấp giữa tập thể lao động với người sử dụng lao động về việc xác lập các điều kiện lao động mới hoặc thay đổi các điều kiện lao động hiện có trong quá trình thương lượng tập thể.

  • Bước 1: Hòa giải viên lao động: Hòa giải là bước bắt buộc. Thời hạn hòa giải là 05 ngày làm việc.
  • Bước 2: Hội đồng trọng tài lao động: Nếu hòa giải không thành hoặc không hòa giải, các bên phải yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động giải quyết. Hội đồng trọng tài lao động phải ra quyết định giải quyết trong thời hạn 30 ngày.
  • Bước 3: Đình công: Trong trường hợp Hội đồng trọng tài lao động không giải quyết hoặc tập thể lao động không đồng ý với quyết định của Hội đồng trọng tài lao động, tập thể lao động có quyền tiến hành các thủ tục để đình công theo quy định của pháp luật.

Ví dụ thực tiễn

Một ví dụ điển hình về giải quyết tranh chấp lao động tập thể là vụ việc tại Công ty TNHH PouYuen Việt Nam (quận Bình Tân, TP.HCM). Vào tháng 4/2020, hàng ngàn công nhân công ty này đã ngừng việc tập thể để phản đối quy định mới về việc tính thời gian hưởng trợ cấp thất nghiệp. Sau nhiều ngày đối thoại và sự vào cuộc của các cơ quan chức năng, bao gồm Liên đoàn Lao động TP.HCM và Sở Lao động – Thương binh và Xã hội, Công ty PouYuen đã phải rút lại quy định cũ và cam kết thực hiện đúng theo quy định của Bộ luật Lao động 2019, đảm bảo quyền lợi cho người lao động. Vụ việc này được giải quyết thông qua đối thoại, hòa giải và sự can thiệp của cơ quan nhà nước, tránh được việc phải đưa ra Tòa án hoặc dẫn đến đình công kéo dài. Theo Thanh Niên.

Khuyến nghị pháp lý

Để giải quyết tranh chấp lao động một cách hiệu quả và bảo vệ quyền lợi hợp pháp, các bên cần lưu ý:

  • Thu thập và lưu giữ chứng cứ: Luôn giữ các tài liệu liên quan đến hợp đồng lao động, bảng lương, quyết định, email, tin nhắn, ghi âm (nếu hợp pháp) hoặc bất kỳ chứng cứ nào có thể chứng minh quyền và nghĩa vụ của các bên. Điều này rất quan trọng trong mọi giai đoạn giải quyết tranh chấp.
  • Ưu tiên hòa giải: Hòa giải là phương thức nhanh chóng, ít tốn kém và giúp duy trì mối quan hệ lao động. Các bên nên tận dụng tối đa vai trò của hòa giải viên lao động hoặc tự hòa giải.
  • Nắm vững pháp luật: Cả người lao động và người sử dụng lao động cần tìm hiểu kỹ các quy định của Bộ luật Lao động và các văn bản hướng dẫn để hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, từ đó đưa ra yêu cầu hoặc phản bác hợp lý.
  • Tìm kiếm sự hỗ trợ pháp lý: Đối với các tranh chấp phức tạp hoặc khi cảm thấy không tự tin về kiến thức pháp luật của mình, việc tìm đến luật sư hoặc chuyên gia pháp lý là rất cần thiết. Các chuyên gia từ Phan Law Vietnam thường khuyến nghị các doanh nghiệp và người lao động chủ động tham vấn pháp luật ngay từ khi mâu thuẫn mới phát sinh để có hướng xử lý kịp thời, tránh để tranh chấp kéo dài gây thiệt hại lớn hơn.
  • Tuân thủ thời hiệu: Luôn chú ý đến các thời hiệu khởi kiện hoặc yêu cầu giải quyết tranh chấp để không bỏ lỡ cơ hội bảo vệ quyền lợi của mình trước pháp luật.

FAQ

  • Hòa giải viên lao động là ai và vai trò của họ như thế nào?
    Hòa giải viên lao động là người do cơ quan quản lý nhà nước về lao động cấp huyện bổ nhiệm, có nhiệm vụ hỗ trợ các bên tranh chấp lao động đạt được thỏa thuận, giải quyết mâu thuẫn thông qua đối thoại và thương lượng.
  • Tranh chấp lao động có bắt buộc phải qua hòa giải không?
    Đối với hầu hết các tranh chấp lao động cá nhân và tranh chấp lao động tập thể về quyền, thủ tục hòa giải tại hòa giải viên lao động là bắt buộc trước khi các bên có quyền yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động hoặc khởi kiện ra Tòa án. Riêng một số trường hợp tranh chấp cá nhân đặc biệt (ví dụ: tranh chấp về kỷ luật lao động">xử lý kỷ luật lao động theo hình thức sa thải hoặc bị chấm dứt hợp đồng lao động">đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động), người lao động có thể trực tiếp khởi kiện ra Tòa án mà không cần qua hòa giải.
  • Thời hiệu khởi kiện tranh chấp lao động tại Tòa án là bao lâu?
    Đối với tranh chấp lao động cá nhân, thời hiệu yêu cầu Tòa án giải quyết là 01 năm kể từ ngày phát hiện hành vi vi phạm quyền và lợi ích hợp pháp. Đối với tranh chấp lao động tập thể về quyền, thời hiệu là 01 năm kể từ ngày phát hiện hành vi vi phạm.
  • Hội đồng trọng tài lao động có quyền gì?
    Hội đồng trọng tài lao động là cơ quan giải quyết tranh chấp lao động tập thể về quyền hoặc về lợi ích trong trường hợp hòa giải không thành. Quyết định của Hội đồng trọng tài lao động có giá trị thi hành. Nếu các bên không đồng ý, họ có quyền khởi kiện ra Tòa án (đối với tranh chấp về quyền) hoặc đình công (đối với tranh chấp về lợi ích).
  • Khi nào thì người lao động được quyền đình công?
    Người lao động có quyền đình công khi tranh chấp lao động tập thể về lợi ích đã qua bước hòa giải và Hội đồng trọng tài lao động mà vẫn không đạt được thỏa thuận, hoặc Hội đồng trọng tài lao động không ra quyết định giải quyết trong thời hạn quy định, và tuân thủ đúng các thủ tục về tổ chức và lãnh đạo đình công theo Bộ luật Lao động.